Przejdź do głównej treści Przejdź do wyszukiwarki
Gminna Biblioteka Publiczna - Kulturoteka w Cegłowie

Pomoc Żydom w czasie wojny. Cz. 2

Utworzono dnia 10.04.2021

„Kto ratuje jedno życie ratuje cały świat”  - Talmud. Cz.2

Przed drugą wojną światową odsetek ludności żydowskiej w gminie Cegłów był stosunkowo niewielki – w porównaniu do powiatu. Nie mniej zagrożenie życia i potrzeba pomocy ze strony polskich sąsiadów była taka sama, jak wszędzie wówczas.  A pomoc  taką i ochronę otrzymywali  i nie była to pomoc jednostkowa. Żydów ukrywano w prywatnych gospodarstwach, ale też w sposób zorganizowany. Wielką rolę w pomocy miejscowym Żydom odegrał, mieszkający wówczas w Cegłowie,  pierwszy przewodniczący Rady Pomocy Żydom „Żegota” – Julian Grobelny ps. „Trojan” .  Do Cegłowa sprowadził się w drugiej połowie lat 30-tych, ale tu właśnie rozpoczął swą pracę w podziemiu, a jego cegłowski dom stał się bardzo szybko punktem kontaktowym dla żydowskiej społeczności Warszawy i Siedlec. Blisko współpracował z Ireną Sendlerową, a u Grobelnego w Cegłowie ukrywały się m.in. Maria Dąbrowska oraz - wypędzona przez Sowietów z rodzinnego dworu w Hruszowej na Polesiu, sędziwa Maria Rodziewiczówna. Z „Trojanem” blisko współpracowała także siostra Makryna, mariawicka zakonnica mieszkająca w pobliskim Jędrzejowie. W czasie drugiej wojny światowej zapisała szczególnie chwalebna kartę – była łączniczką Rady Pomocy Żydów „Żegota” i ratowała żydowskie dzieci przed wywiezieniem ich przez hitlerowców do obozów zagłady. W ciągu dnia ukrywała je w kaplicy na chórze, a w czasie nabożeństw zamykała w specjalnym schowku pod ołtarzem. W czasie niemieckiej obławy we wsi Rososz  zdołała schować pod swoim habitem żydowskie dziecko i ocalić mu życie. Miała też ukrywać w Jędrzejowie, urodzonego i wychowanego w Mińsku Mazowieckim powojennego aktora – Jana Himilsbacha.

Pomoc ludności żydowskiej niósł także ks. Franciszek Fijałkowski – proboszcz cegłowskiego kościoła katolickiego. W prowadzonym przez niego sierocińcu znalazło się miejsce dla dzieci wywiezionych z Zamojszczyzny, ale też ukrywano dzieci żydowskie. Dzięki wystawionej przez ks. Fijałkowskiego metryce chrztu uratowana została  m.in. Chaja Estera Sztein, która otrzymała w parafii św. Jana Chrzciciela dokumenty na nazwisko Teresa Tucholska. Rodzicami Estery byli Fajge i Aaron Szteinowie, którzy mieli dwie córki: wspomnianą Chaję Esterę oraz młodszą Jochewet. Szteinowie w Cegłowie byli właścicielami sklepu z towarami łokciowymi oraz wytwórni wody gazowanej. Aaron Sztein przed wojną przyjaźnił się w ks. Fijałkowskim, a uratowana z Szoah Estera, mając w pamięci ich przedwojenne życie w Cegłowie, wspominała że „przyjemnie było patrzeć, jak ojciec w chałacie, z długą brodą, przechadzał się z księdzem w sutannie” . Pod koniec 1940 r. Szteinowie zmuszeni zostali przez Niemców do przeprowadzenia się z Cegłowa do getta w Mrozach, tam odnalazł ich Julian Grobelny, dostarczył przygotowany przez ks. Fijałkowskiego akt chrztu i zabrał kilkunastoletnią Esterę do Warszawy. Szteinówna, wówczas już Teresa Tucholska, była „pierwszym dzieckiem Ireny Sendlerowej”, w stolicy przeżyła okupację hitlerowską. Po wojnie ukończyła stomatologię i razem z mężem w 1957 r. wyemigrowała do Izraela, gdzie zmarła w 2010 r.

 

Julian Grobelny (1893-1944), pierwszy przewodniczący Rady Pomocy Żydom Żegota, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata

Helena i Julian Grobelni przed ich domem w Cegłowie (fot. poch. z książki T. Roguski "Pierwszy w Żegocie")

Ks. Francieszek Fijałkowski - proboszcz parafii katolickiej w Cegłowie w l. 1933-1950

Sierociniec w Cegłowie, gdzie podczas II wojny światowej przebywały m.in. dzieci wywiezione z Zamojszczyzny i ukrywano dzieci żydowskie

Chaja Estera Stein  uratowana przez Grobelnego i ks. Faijałkowskiego, "pierwsze dziecko Ireny Sendlerowej"

Teresa Tucholska - Kerner z Ireną Sendlerową w Jerozolimie podczas sadzenia drzewa w Jad Waszem w maju 1983 r. Tytuł Sprawiedliwa Wśród Narodów Świata Irena Sendlerowa otrzymała w 1965 r.

Teresa Tucholska przed domem swojego dzieciństwa podczas jednego ze swoich powojennych pobytów w Cegłowie

Teresa Tucholska przed bydynkiem kolejowym w Cegłowie

 

 

 

 

Wyszukiwarka w katalogu online


 
 

Godziny otwarcia

Poniedziałek     11.00 - 19.00
Wtorek             11.00 - 19.00
Środa               11.00 - 19.00
Czwartek          11.00 - 19.00
Piątek              11.00 - 19.00
Sobota               8.00 - 15.00

Zegar

Kalendarz

Rok wcześniej Miesiąc wcześniej
Listopad 2021
Miesiąc później Rok później
Pon Wt Śr Czw Pt Sb Nie
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 1 2 3 4 5

Imieniny

Licznik odwiedzin:

W tym tygodniu: 0

W poprzednim tygodniu: 222

W tym miesiącu: 879

W poprzednim miesiącu: 858

Wszystkich: 0

VIDEO